Oorsprong.
De oerversie van de Smartlap stamt uit de Middeleeuwen: het was een lap textiel met een smartelijk verhaal in plaatjes. Straatzangers zongen het lied en wezen met een stok aan hoe ver ze waren gevorderd.De Smartlap ging over de liefde, trouw en ontrouw, tragiek en heldendom. Dit werd heel smartelijk in beeld gebracht.
In de loop der tijd ontwikkelde de Smartlap zich tot een lied waarin herkenbaar alledaags leed werd bezongen voor de onderklasse van de samenleving: de Smartlap werd een levenslied. "Vaderlief, toe drink niet meer", "De Dievenwagen", "Het loon van de arbeid" zijn daar voorbeelden van.
Smartlappen van nu.
Heel wat cabaret-en liedjesschrijvers hebben zich laten inspireren door de oude levensliederen. Ook maakten ze vaak een parodie op dit genre.
In de jaren 80 raakte de Smartlap weer helemaal in: studenten deinden mee op A. Hazes. Er ontstond een nieuwe generatie Smartlappenvertolkers.
Daarnaast is er een enorme hoeveelheid minder bekende solozangers, duo's, trio's, combo's en koren die het volkse lied van een eigentijds jasje voorzien. Mooi of minder mooi, als het maar recht uit het hart komt.
Waar gaat een Smartlap over?
Een goed onderwerp voor een Smartlap vind je niet zelf; het vindt de liedjesschrijver!
Het harde leven op zee, alcoholisme, verkeer, ziekenhuizen, dood in het gezin, .......... In heel veel schuilt een Smartlap, er schuilt smart. En het loopt slecht af. Een lied dat goed afloopt is geen Smartlap, maar een gewoon levenslied. Een Smartlap moet gaan over een geloofwaardig drama. De luisteraar moet zich in het lied kunnen herkennen.
Dus een Smartlap gaat ergens over, in duidelijke taal, het bevat een pakkend refrein, het duurt niet langer dan vijf minuten en staat op pakkende muziek.De schrijver hoeft zich geen zorgen te maken over correct taalgebruik. Het grote gevoel mag bezongen worden in beelden als : rozen zijn rood, tranen zout, ogen blauw en het kerkhof oud.
Ander standpunt.
Schmachtlappen
Volgens veel liefhebbers dateert het woord 'smartlap' uit de Middeleeuwen. Het zou slaan op de beschilderde doeken waarmee straatzangers de tekst van hun lied illustreren. Die lappen waren er, maar het verhaal is niet waar: de doeken zijn afkomstig uit de periode na de Middeleeuwen, en de term 'smartlap'is bedacht in de jaren zestig. Het was een vertaling van het denigrerende Duitse Schmachtfetzen of Schmachtlappen, dat 'sentimenteel lied' betekent.
Of smartlappen of levensliederen - verschil is er eigenlijk niet - voorlopers in de Middeleeuwen hadden, is niet zeker. Wat het volk voor de zestiende eeuw zong weten we niet. De oudst bekende Nederlandse liederen zijn die van de abdes Hadewijch, die rond 1250 mystieke liederen schreef over haar passie voor God. Maar Hadewijch was bepaald geen volks type. Print deze pagina
|
